Publikacja na naszej stronie wpisu Pozew o zapłatę faktur – wzór dla przedsiębiorcy pdf spowodowała, że wielu przedsiębiorców zdecydowało się samodzielnie dochodzić roszczeń przed sądem. W większości przypadków zakończyło się to wydaniem nakazów zapłaty – zarówno w postępowaniu nakazowym, jak i upominawczym. Problemy pojawiły się jednak na etapie, w którym dłużnicy zaczęli zaskarżać nakazy, składając sprzeciwy lub zarzuty. To moment, w którym postępowanie przestaje być „proste”, a wierzyciel musi podjąć działania o charakterze procesowym i zabezpieczającym.

Poniżej przedstawiamy analizę dwóch typowych sytuacji wraz z omówieniem instrumentów, które pozwoliły na działanie wobec dłużnika w trakcie procesu.

1. Zaskarżenie nakazu zapłaty – skutki procesowe

Złożenie sprzeciwu (postępowanie upominawcze) lub zarzutów (postępowanie nakazowe) powoduje:

• utratę mocy nakazu zapłaty (art. 505 § 1 k.p.c. oraz art. 493 § 1 k.p.c.),
• przejście sprawy do rozpoznania w trybie zwykłym,
• konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego,
• wydłużenie czasu trwania sprawy.

Wierzyciel nie jest jednak pozbawiony narzędzi, które pozwalają zabezpieczyć roszczenie i wywrzeć presję na dłużniku.

Sprawa 1 – Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym (zarzuty)

W postępowaniu nakazowym ustawodawca przewidział szczególny mechanizm ochronny dla wierzyciela. Zgodnie z art. 492 § 1 k.p.c.:

„Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym stanowi tytuł zabezpieczenia wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności.”

Oznacza to, że wierzyciel może niezwłocznie:

• ustanowić hipotekę przymusową na nieruchomości dłużnika (art. 109^1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece),
• wszcząć postępowanie zabezpieczające poprzez komornika (art. 730 i n. k.p.c.).

W analizowanej sprawie wybrano hipotekę przymusową, ponieważ nieruchomość była wolna od obciążeń. Po ujawnieniu wzmianki w dziale IV księgi wieczystej poinformowano dłużnika, że roszczenie zostało zabezpieczone do wysokości 150% wartości wierzytelności (zgodnie z art. 110 [1]. ks.wiecz. i hip. – Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Skutek był natychmiastowy: dłużnik, świadomy nieuchronności egzekucji z nieruchomości, zdecydował się na ugodę sądową i spłatę długu.

Sprawa 2 – Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (sprzeciw)

W postępowaniu upominawczym nakaz zapłaty nie stanowi tytułu zabezpieczenia. Aby uzyskać możliwość zajęcia rachunków czy wierzytelności, konieczne jest:

• złożenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia (art. 730 § 1 k.p.c.),
• wykazanie interesu prawnego w zabezpieczeniu (art. 730^1 § 1 k.p.c.).

Jak uzyskać postanowienie do zabezpieczenia przeczytasz we wpisie Wniosek o zabezpieczenie roszczenia z niezapłaconych faktur – wzór z omówieniem
W sprawie klienta sąd wydał postanowienie o zabezpieczeniu, na podstawie którego:

• zajęto rachunki bankowe dłużnika,
• zajęto wierzytelności przysługujące mu od kontrahentów (art. 747 pkt 1 i 2 k.p.c.).

Zajęcie wierzytelności okazało się szczególnie dotkliwe – kontrahenci dłużnika zostali zobowiązani do przekazywania środków komornikowi. Dłużnik, który wcześniej ignorował wezwania, sam zgłosił się w celu dobrowolnej spłaty.

2. Znaczenie postępowania zabezpieczającego.

Postępowanie zabezpieczające pełni w procesie cywilnym dwie funkcje:

1. Funkcja ochronna

Chroni wierzyciela przed wyzbywaniem się majątku przez dłużnika w toku procesu.

2. Funkcja presyjna

Zabezpieczenie często prowadzi do szybkiego zakończenia sporu, ponieważ:

• blokuje środki finansowe,
• ogranicza możliwość prowadzenia działalności,
• wpływa na relacje dłużnika z kontrahentami,
• zwiększa koszty po stronie dłużnika.

W praktyce to jedno z najskuteczniejszych narzędzi procesowych dostępnych wierzycielowi.

3. Koszty zabezpieczenia – istotne uwagi

Wierzyciel nie ma obowiązku zabezpieczać roszczenia w pełnej wysokości. Przepisy postępowania cywilnego dopuszczają zastosowanie zabezpieczenia częściowego. W praktyce oznacza to, że w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym przez komornika można ograniczyć zakres zabezpieczenia, a tym samym zminimalizować koszty, zachowując jednocześnie skuteczność środka poprzez wywarcie presji na dłużniku. Częściowe zajęcie rachunków, wierzytelności lub ruchomości często w zupełności wystarcza, aby osiągnąć cel zabezpieczenia i skłonić dłużnika do podjęcia rozmów lub dobrowolnej spłaty.

Podsumowanie 

Zaskarżenie nakazu zapłaty przez dłużnika nie pozbawia wierzyciela możliwości działania. Przeciwnie – przepisy k.p.c. przewidują szereg instrumentów, które pozwalają:

• zabezpieczyć roszczenie,
• zablokować majątek dłużnika,
• wywrzeć presję na dłużniku
• zniechęcić dłużnika do dalszego torpedowania procsu,
• doprowadzić do szybkiej spłaty,
• a w razie potrzeby – skutecznie przeprowadzić egzekucję po wyroku.

W wielu przypadkach to właśnie postępowanie zabezpieczające przesądza o powodzeniu sprawy, zanim jeszcze zapadnie rozstrzygnięcie merytoryczne.