Jeżeli dłużnik nie płaci rat wynikających z prawomocnie zatwierdzonego układu, wierzyciel nie musi biernie czekać do końca harmonogramu. Może wezwać dłużnika do zapłaty, zebrać dowody niewykonywania układu i złożyć do sądu restrukturyzacyjnego wniosek o jego uchylenie. Sam brak wpłaty ani samo złożenie wniosku nie uchylają jednak układu. Dopiero jego prawomocne uchylenie pozwala dochodzić wierzytelności w pierwotnej wysokości, pomniejszonej o kwoty rzeczywiście zapłacone. Powrót do egzekucji wymaga dodatkowo sprawdzenia, jaki tytuł może być podstawą działania komornika.

Najważniejsze w skrócie

• Brak raty nie powoduje automatycznego uchylenia układu. Do czasu prawomocnego postanowienia układ nadal wiąże dłużnika i wierzycieli.
• Wierzyciel może złożyć wniosek o uchylenie układu, jeżeli dłużnik nie wykonuje jego postanowień albo jest oczywiste, że układ nie zostanie wykonany.
• Ustawa nie określa minimalnej liczby niezapłaconych rat. Jedna wymagalna i nieuregulowana rata może stanowić naruszenie układu, ale sąd ocenia cały przebieg jego wykonywania.
• Wniosek składa się elektronicznie przez KRZ do sądu restrukturyzacyjnego. Opłata sądowa wynosi 100 zł.
• Po prawomocnym uchyleniu układu wierzyciel może dochodzić roszczenia w pierwotnej wysokości, zaliczając otrzymane raty na poczet długu.
• Uchylenie układu nie zawsze oznacza możliwość natychmiastowego wysłania do komornika wcześniejszego nakazu albo wyroku. Trzeba ustalić właściwy tytuł wykonawczy.

Najpierw sprawdź, czy układ został prawomocnie zatwierdzony

Raty układowe powstają dopiero wtedy, gdy przyjęty przez wierzycieli układ zostanie prawomocnie zatwierdzony. Samo obwieszczenie w KRZ o ustaleniu dnia układowego albo informacja, że dłużnik rozpoczął postępowanie o zatwierdzenie układu, nie oznacza jeszcze, że istnieje zatwierdzony harmonogram spłat.

Przed podjęciem działania należy odnaleźć w KRZ postanowienie o zatwierdzeniu układu, informację o jego prawomocności oraz treść propozycji układowych dotyczących danej grupy wierzycieli. Dopiero z tych dokumentów wynika wysokość rat, terminy płatności, ewentualny okres karencji i poziom redukcji zadłużenia.
Więcej na ten temat znajdziesz Jak sprawdzić czy dłużnik nie jest w trakcie postępowania upadłościowego?

Dłużnik nie zapłacił raty układowej – od czego zacząć?

Najpierw trzeba ustalić, czy rata rzeczywiście stała się wymagalna. Niektóre układy przewidują rozpoczęcie spłat dopiero po upływie określonego czasu od prawomocnego zatwierdzenia, a terminy mogą różnić się w zależności od grupy wierzycieli.

Jeżeli termin minął, warto wykonać cztery czynności:

1. porównać harmonogram układu z historią wpływów na rachunek wierzyciela;
2. ustalić, czy zaległość dotyczy całej raty, jej części albo kilku kolejnych terminów;
3. sprawdzić w KRZ kwartalne sprawozdania nadzorcy wykonania układu;
4. wysłać dłużnikowi wezwanie do zapłaty zaległych rat i zachować dowód jego doręczenia.

Wezwanie nie jest wskazane w art. 176 Prawa restrukturyzacyjnego jako formalny warunek złożenia wniosku. W praktyce jest jednak przydatne: potwierdza, że wierzyciel wskazał konkretną zaległość, a dłużnik nie usunął jej mimo dodatkowej szansy.

Czy brak jednej raty wystarczy do uchylenia układu?

Prawo restrukturyzacyjne nie wymaga, aby dłużnik nie zapłacił określonej liczby rat ani aby opóźnienie trwało przez wskazaną liczbę miesięcy. Podstawą uchylenia jest niewykonywanie postanowień układu albo oczywistość, że układ nie zostanie wykonany.

Jedna wymagalna i niezapłacona rata oznacza naruszenie harmonogramu, ale nie należy obiecywać, że w każdej sprawie automatycznie doprowadzi do uchylenia. Inaczej może zostać ocenione kilkudniowe opóźnienie naprawione przed rozpoznaniem wniosku, a inaczej brak kilku kolejnych rat, częściowe wpłaty bez wyjaśnienia, unikanie kontaktu lub zaległości wobec wielu wierzycieli.

W orzecznictwie podkreślono, że art. 176 nie zastrzega, aby naruszenie musiało być „rażące” albo „istotne”. Niewykonywanie układu obejmuje również niepełne i nienależyte wykonywanie jego postanowień. Dla wierzyciela oznacza to, że nie trzeba biernie czekać na całkowite załamanie spłat, ale wniosek powinien przedstawiać rzeczywisty obraz problemu.

Nie tylko raty: nowe długi po zatwierdzeniu układu

Szczególnie istotna jest sytuacja, w której dłużnik nie reguluje również zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu. Ustawa wprowadza wtedy domniemanie, że jest oczywiste, iż układ nie zostanie wykonany.

Jeżeli wierzyciel posiada również nowe, nieobjęte układem faktury albo zna inne wymagalne zobowiązania powstałe po zatwierdzeniu układu, powinien je udokumentować. Taki materiał może pokazywać, że problem nie dotyczy pojedynczego przelewu, lecz ponownej utraty zdolności płatniczej przez dłużnika.

Czy przed uchyleniem można egzekwować zaległe raty?

Wierzyciel nie zawsze musi wybierać wyłącznie między czekaniem a uchyleniem całego układu. Jeżeli posiada właściwy tytuł wykonawczy, może być możliwe dochodzenie wymagalnych rat na warunkach wynikających z zatwierdzonego układu.

Nie wolno jednak automatycznie przyjąć, że każdy spis wierzytelności dostępny w KRZ wystarczy do wszczęcia egzekucji. W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i sanacyjnym znaczenie może mieć wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności wraz z prawomocnym postanowieniem zatwierdzającym układ. W postępowaniu o zatwierdzenie układu spis sporządzony przez nadzorcę nie jest formalnie zatwierdzanym spisem i sam nie stanowi tytułu egzekucyjnego.

Dlatego przed skierowaniem sprawy do komornika trzeba ustalić rodzaj zakończonego postępowania, treść układu oraz dokument, który może zostać zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Błędny wniosek może wygenerować koszty, nie przybliżając wierzyciela do zapłaty.

Kto może złożyć wniosek o uchylenie układu?

Zgodnie z art. 176 ust. 1 Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne wniosek może złożyć:

• wierzyciel;
• dłużnik;
• nadzorca wykonania układu;
• inna osoba, która na mocy układu jest uprawniona do jego wykonania albo nadzorowania.

Wierzyciel może wystąpić o uchylenie także wtedy, gdy wcześniej głosował za układem. Zgoda na układ nie oznacza zgody na jego niewykonywanie. Sąd nie uchyla natomiast układu z urzędu wyłącznie dlatego, że w sprawozdaniu nadzorcy pojawiła się informacja o zaległościach – potrzebny jest wniosek uprawnionego podmiotu.

Jak złożyć wniosek o uchylenie układu?

Wniosek składa się do sądu restrukturyzacyjnego prowadzącego sprawę, wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Portal publiczny KRZ Pismo złożone zwykłym e-mailem albo wysłane w formie papierowej przez przedsiębiorcę co do zasady nie wywoła skutków procesowych przewidzianych dla prawidłowo wniesionego wniosku.

Od wniosku o uchylenie lub zmianę układu pobierana jest opłata stała w wysokości 100 zł. Sam koszt sądowy jest więc niewielki w porównaniu z wartością wierzytelności, ale o powodzeniu sprawy decydują przede wszystkim treść wniosku i materiał dowodowy.

Co powinien zawierać wniosek wierzyciela?

Poza wymaganiami pisma procesowego wniosek powinien jasno wskazywać, której sprawy i którego układu dotyczy, czego żąda wierzyciel oraz na czym polega niewykonywanie układu. W praktyce warto dołączyć:

• postanowienie o zatwierdzeniu układu i informację o jego prawomocności;
• treść propozycji układowych dotyczących grupy wierzyciela;
• zestawienie wszystkich należnych i otrzymanych rat z datami;
• wyciągi bankowe lub inne dowody braku wpłat;
• wezwanie do zapłaty oraz odpowiedź dłużnika, jeżeli została udzielona;
• sprawozdania nadzorcy wykonania układu;
• dowody niewykonywania zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu;
• informacje wskazujące, że problem ma charakter trwały, np. brak wielu rat, nowe egzekucje, utratę działalności lub wyzbywanie się majątku.

Nadzorca wykonania układu składa do sądu sprawozdanie co trzy miesiące. Dla wierzyciela jest to ważne źródło informacji: może pokazywać, czy zaległości dotyczą wyłącznie jego rat, czy wykonanie całego układu jest zagrożone.

Co dzieje się po złożeniu wniosku?

Samo wniesienie wniosku nie przywraca pierwotnej wysokości długu i nie usuwa skutków zatwierdzonego układu. Do czasu prawomocnego uchylenia układ nadal wiąże wierzycieli i dłużnika.

Dłużnik może twierdzić, że opóźnienie było przejściowe, przedstawić dowody dokonanych wpłat albo złożyć wniosek o zmianę układu. Jeżeli wniosek o zmianę układu wpłynie przed rozpoznaniem wniosku o uchylenie, sąd rozpoznaje oba wnioski łącznie. Wierzyciel powinien wtedy ocenić, czy proponowana zmiana daje realną perspektywę spłaty, czy jedynie odsuwa problem w czasie.

Na postanowienie o uchyleniu układu zażalenie przysługuje dłużnikowi oraz wierzycielom, którzy mieli prawo głosu nad układem. Jeżeli sąd oddali wniosek, zażalenie przysługuje wnioskodawcy.

Co daje prawomocne uchylenie układu?

Najważniejszy skutek określa art. 179 Prawa restrukturyzacyjnego. Po uchyleniu albo wygaśnięciu układu wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń w pierwotnej wysokości. Kwoty zapłacone w ramach układu zalicza się na poczet dochodzonej wierzytelności.

Oznacza to, że redukcja długu przewidziana w układzie przestaje wiązać wierzyciela. Nie można jednak pominąć otrzymanych rat ani żądać ponownej zapłaty kwot już uregulowanych. Trzeba sporządzić nowe, dokładne rozliczenie obejmujące pierwotną wierzytelność, wpłaty oraz należne odsetki.

Przykład: ile pozostaje do zapłaty po uchyleniu układu?

Pierwotna wierzytelność wynosiła 100 000 zł. Układ przewidywał spłatę 60% należności, czyli 60 000 zł w dwunastu ratach po 5 000 zł. Dłużnik zapłacił trzy raty – łącznie 15 000 zł – a następnie całkowicie zaprzestał płatności.

Po prawomocnym uchyleniu układu punktem wyjścia nie jest pozostałe 45 000 zł wynikające z redukcji układowej. Wierzyciel może dochodzić pierwotnych 100 000 zł, pomniejszonych o otrzymane 15 000 zł, czyli 85 000 zł. Oddzielnie trzeba prawidłowo obliczyć odsetki i uwzględnić treść pierwotnego tytułu oraz daty dokonanych wpłat.

Ważne: przykład pokazuje mechanizm z art. 179, ale nie zastępuje indywidualnego rozliczenia. W konkretnej sprawie znaczenie mogą mieć odsetki, koszty, sposób zaliczania wpłat, zabezpieczenia oraz zakres wierzytelności objętej układem.

 

Czy po uchyleniu można od razu wrócić do komornika?

Do windykacji można wrócić po prawomocnym uchyleniu układu, żądając pozostałej części pierwotnej wierzytelności. Egzekucja komornicza wymaga natomiast tytułu wykonawczego obejmującego obowiązek, który ma zostać wyegzekwowany.

Po prawomocnym uchyleniu układu wierzyciel, który posiadał wcześniej wykonalny nakaz zapłaty lub wyrok, może ponownie skierować ten tytuł do komornika. We wniosku egzekucyjnym należy uwzględnić wpłaty otrzymane od dłużnika w ramach wykonywania układu. Zobacz Windykacja po nakazie zapłaty – skuteczna egzekucja

W postępowaniach, w których został zatwierdzony spis wierzytelności, po uchyleniu układu wyciąg z tego spisu może stanowić tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi i po uzyskaniu klauzuli wykonalności umożliwić egzekucję. W PZU spis sporządzony przez nadzorcę nie jest zatwierdzanym spisem, dlatego sam nie daje takiej podstawy. Właściwą drogę trzeba ustalić na podstawie rodzaju postępowania, wcześniejszych orzeczeń i akt restrukturyzacyjnych.

To rozróżnienie jest praktycznie ważne: prawomocne uchylenie układu przywraca możliwość dochodzenia roszczenia w pierwotnej wysokości, ale nie zastępuje analizy tytułu potrzebnego komornikowi.

Uchylenie układu czy jego zmiana?

Nie każde opóźnienie musi kończyć się uchyleniem. Jeżeli dłużnik wykazuje przejściowy problem, uregulował część zaległości i przedstawia wiarygodne źródło dalszych spłat, zmiana układu może być ekonomicznie korzystniejsza niż powrót do pełnej windykacji przeciwko podmiotowi bez majątku.

Wniosek o uchylenie jest zwykle uzasadniony, gdy brak płatności ma charakter trwały, dłużnik nie przedstawia realnego planu, powstają nowe zaległości albo wierzyciel ustalił majątek, do którego można skierować działania po uchyleniu. Sama możliwość odzyskania pierwotnej kwoty nie wystarczy – przed decyzją trzeba sprawdzić, czy istnieje realne źródło spłaty.

Co sprawdzić przed wnioskiem o uchylenie układu?

1. Czy postanowienie zatwierdzające układ jest prawomocne.
2. Jakie warunki i terminy dotyczą grupy wierzyciela.
3. Które raty są wymagalne i jaka część została zapłacona.
4. Co wynika z kwartalnych sprawozdań nadzorcy wykonania układu.
5. Czy dłużnik reguluje zobowiązania powstałe po zatwierdzeniu układu.
6. Czy dłużnik ma majątek, rachunki, wierzytelności lub nieruchomości pozwalające na odzyskanie należności – sprawdź Jak ustalić majątek dłużnika – nieoficjalnie, bez komornika, bez sądu.
7. Jaki dokument będzie podstawą egzekucji po prawomocnym uchyleniu układu.
8. Jak rozliczyć wszystkie wpłaty, odsetki i koszty.

FAQ – dłużnik w restrukturyzacji nie płaci

Czy układ uchyla się automatycznie po braku raty?

Nie. Potrzebny jest wniosek uprawnionego podmiotu i prawomocne postanowienie sądu o uchyleniu układu. Do tego czasu układ nadal obowiązuje.

Czy jedna niezapłacona rata wystarczy?

Ustawa nie wskazuje minimalnej liczby rat. Jedna wymagalna rata może świadczyć o niewykonywaniu układu, ale sąd oceni skalę i czas opóźnienia, dokonane później wpłaty oraz całą sytuację dłużnika.

Czy przed wnioskiem trzeba wysłać wezwanie do zapłaty?

Nie jest to ustawowy warunek wniosku z art. 176, lecz wezwanie pomaga udokumentować zaległość i reakcję dłużnika.

Czy wierzyciel, który głosował za układem, może żądać jego uchylenia?

Tak. Głosowanie za układem nie pozbawia wierzyciela prawa do działania, gdy dłużnik później nie wykonuje przyjętych warunków.

Gdzie składa się wniosek o uchylenie układu?

Do sądu restrukturyzacyjnego prowadzącego sprawę, za pośrednictwem systemu KRZ.

Ile wynosi opłata sądowa?

Opłata stała od wniosku o uchylenie lub zmianę układu wynosi 100 zł.

Czy po złożeniu wniosku można egzekwować cały pierwotny dług?

Nie. Sam wniosek nie uchyla układu. Dochodzenie roszczenia w pierwotnej wysokości jest możliwe po prawomocnym uchyleniu, z uwzględnieniem otrzymanych wpłat.

Czy wcześniejszy nakaz zapłaty automatycznie odzyskuje wykonalność?

Nie należy tego zakładać. Po zatwierdzeniu układu wcześniejsze tytuły dotyczące wierzytelności objętych układem tracą wykonalność. Dalsza podstawa egzekucji zależy od rodzaju postępowania i dokumentów w konkretnej sprawie.

Co jeżeli dłużnik płaci raty układowe, ale nie płaci nowych faktur?

Brak regulowania zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu tworzy ustawowe domniemanie, że jest oczywiste, iż układ nie zostanie wykonany. Takie zaległości warto przedstawić we wniosku.

Dłużnik w restrukturyzacji przestał płacić? Sprawdzimy dalsze możliwości

Prześlij do nas postanowienie zatwierdzające układ, propozycje układowe, zestawienie otrzymanych rat i dostępne dokumenty z KRZ. Sprawdzimy, czy zaległość uzasadnia wniosek o uchylenie układu, jaka kwota może być dochodzona po jego uchyleniu oraz czy dłużnik posiada majątek pozwalający na skuteczne odzyskanie pieniędzy.

Jeżeli potrzebne będzie postępowanie przed sądem restrukturyzacyjnym, zasadność i treść wniosku oceni współpracujący z nami radca prawny.